Iturissa, baskoi hiriaren aztarnak aurkitu dituzte Aurizberrin (Nafarroa)

ARKEOLOGIA

Iturissa hiriaren aztarnak aurkitu dituzte; atseden gune gisa definitu zuten bere garaian

Pirinioetako erromatar galtzadak ikertu ondoren aurkitu du Aranzadik baskoien hiria Aurizberrin. Antoninok Astorga eta Bordele artean egindako bidaian kokatu zuen, Iruñea eta Ibañeta artean, eta atsedenerako gune gisa definitu zuen

Berriaren azala.Papereko edizioa Ostirala, 2012ko 05

Berria.info » Kultura, 2012-10-05 - 08:46:59

Garrantzi arkeologiko handia duen aurkikuntza egin berri du Aranzadi Zientzia Elkarteak. Orain dela 2.000 urte inguruko hiri baskoi bat aurkitu dute elkarteko arkeologoek Aurizberrin (Nafarroa), eta gaur aurkeztuko dute Juantxo Agirre Aranzadiko idazkari nagusiak eta Juan Mari Martinez Txoperena arkeologo taldeko kideak.

Azkeneko urteetan Pirinioetako erromatar galtzadak ikertu ditu Aranzadik, eta haien bidez iritsi da Iturissa aurkitzera. Hain zuzen ere, Kristo ondorengo I. mendean, Estrabonek bere idatzietan aipatu zuen Iturissa hiri baskoia, eta ondorengo mendeetan ere behin baino gehiagotan egin zioten aipamena. Antoninok Astorga eta Bordele artean egindako bidaian kokatu zuen, Iruñea eta Ibañeta artean, eta atsedenerako gune gisa definitu zuen. VII. mendean idatzitako beste testu batean ere aipatzen da Iturissa, baina zehaztasun gutxiagorekin.

Europako Batzordeak sustatutako programa batekin egin ditu indusketak Aranzadik, eta. Iturissaz gain, bi milario ere aurkitu dituzte arkeologoek, Pirinioetan kokatutako aurrenekoak. Bi milarioak etzanda eta erdi lurperatuta zeuden, bide zahar baten ondoan. Arkeologoen iritziz, aurkikuntzak baieztatzen du erromatar galtzada bat litzatekeela bide hori. Milarioak bi metro luze dira, eta epigrafiek adierazten dute Constantzio I. a Kloro eta Aurelianorenak liratekeela. Ageriko epigrafiarik gabeko hirugarren milario bat ere aurkitu dute.

• Bideoak eta informazio gehiago: Aurizberriko Iturissa aztarnategiaren "potentzialitatea" nabarmendu du Aranzadik. Joxerra Senar 2012-10-05 - 21:43:23, Berria.info »Kultura. 
• Bideo I: etxegoien1. Youtube, 05/10/2012, berriatb. Joxe Etxegoienek erromatarren garaiko Iturissa hiri baskoiari buruz emandako azalpena.
• Bideo II: iturissako miliarriak Youtube, 05/10/2012 berriatb. Arantzadi elkarteko Joxe Etxegoienen azalpena Aurizberrin topatutako miliarioak edo erromatarren garaiko miliak adierazten zituzten harriak. Iturissa hiritik kilometro batzuetara zeuden harriok.
• MILIARIOS encontrados en el Pirineo Navarro. Aranzadi Ciencia, Youtube, 04/10/2012.
• Aurizberrin garrantzi handiko aurkikuntza egin du Aranzadi elkarteak. Orain dela 2.000 urte inguruko herri baskoi bat da. Bere izena: Iturrisa, Estrabonek bere idatzietan aipatutakoa. Eitb.com, 2012/10/05

• Baliabide didaktikoa - Estrabon:

Estrabon. Joan-etorria euskarazko material-didaktikoa

Indusketak martxan dira Debako Praileaitz kobazuloan

Eitb.com, 2012/09/14

Ondoko harrobiarekin dituzten tira-birak ez dira amaitu, baina hilabetez arituko dira lanean orain arte hain emankorra izan den kobazuloan.

Lezetxikiko kobazulo mitikoak kultur ondare izaera onartu gabe izaten jarraitzen du

naiz.info

 

Lezetxikiko kobazulo mitikoak kultur ondare izaera onartu gabe izaten jarraitzen du, nahiz eta «historiaurreko aztarnategi garrantzitsu bat» izan, aditu askoren aburuz. Bitartean, aurtengo arkeologia indusketa lanak, «aurkikuntza ugari» eginda, bukatu dira jada. Hiru aste iraun dute.

Iris MURILLO|Arrasate|30/07/2012

 

Lezetxikin indusketa lanetan aritu den taldea. (Gotzon ARANBURU)

Arrasateko udalerrian (Gipuzkoa) dagoen Lezetxiki kobazuloan hiru aste iraun duten indusketa lanak uztailaren 20an amaitu ziren, «aurkikuntza ugari» egin ostean, Alvaro Arrizabalagak, indusketa lanen zuzendari eta EHU-UPVko irakasleak, adierazi zuenaren arabera.
Kobazuloan egindako lanak bukatu ondoren, laborategi lanak hasi beharko dituzte, aurkitutako altxor arkeologiko bakoitzaren historia arakatzeko. Azken pausoa, berriz, gizarteari informazioa zabaltzea izango da.

Hala ere, «ikatz pila bat» topatu dutela aurreratu zuen arkeologo aintzatetsiak, eta hain zuzen, «gizakia kobazulo honetan egon zirela adierazten du horrek».

Lezetxiki kobazuloa ikusten duenak harritzen jarraitzen du. Duela gutxi Urkiaren sagua (Sicista betulina) espeziearen arrastoak topatu zituzten Arrizabalagak zuzendutako Aranzadiko lantaldeek. Hori oso aurkikuntza garrantzitsua izan zen; izan ere, Pleistozeno berantiar garaitik datorren espeziea da, eta gaur egun, Moskun baino ez da aurkitzen, hango klimatologia hotza dela-eta. Hori gutxi balitz bezala, abana bat aurkitu zuten mimo handiz indusketa lanean ari ziren «arkeologo» gazteek.

Izendapenaren zain

Arrizabalagak oroitarazi duenez, «Eusko Jaurlaritzak oraindik ez du Lezetxiki kobazuloa ondare kulturaltzat hartu». Ildo horretan, bere sumindura agerian utzi zuen: «1991. urtetik ari gara eskaerak bidaltzen eta oraindik ez dugu erantzunik jaso».

Egun, kobazuloak dauden lurrak Arrasateko Udalaren jabetzakoak dira. Erakundeak erosi egin behar izan zituen, behar bezala babestu ahal izateko. Lakuaren jarrera axolagabearen aurrean, Gipuzkoako Foru Aldundiak, Arrasateko Udalak eta Aranzadi Zientzia Elkarteak beren indarrak batu egin dituzte aurten, urte hasieran, kobazuloa zaintzeko eta kultur ondare izendapena eskatzeko. Tamalez, saiakerak ez du espero zuten erantzuna jaso.

Ezin da ahaztu, kobazulo honetan arkeologikoki eta historikoki balio handiko aurkikuntzak egin direla: hiru giza espezie desberdinen fosilak (Homo heidelbergensis, neanderthalensis eta sapiens); primate baten arrastoak ere bai («Berberia makakoa» -ustez, Europan bizi izan ziren azkenetariko bat-); hiru hartz espezie desberdin, bi lehoi mota; errinozerontea; mamuta; bisontea... Horren guztiaren ondorioz, Lezetxikiko aztarnategia «penintsularen iparraldeko historiaurreko zentrorik garrantzitsuenetarikotzat jotzen dugu», nabarmendu zuen Arrizabalagak.

Era berean, hartzei buruzko ikerketan buru-belarri ari direla jakinarazi zuen arkeologoak, «hemen bizi izan ziren hartzak haragijaleak edo karniboroak zirela, eta ez soilik belarjaleak -uste ohi den bezala- frogatzen saiatuko gara».

1986. urtean hasi ziren Lezetxi kobazuloaren indusketa lanak, Joxemiel Barandiaranek (Ataun, 1889-1991) egindako lehen ikerketei jarraituz. Arkeologo eta antropologo honen lanei esker, euskal folklorearen historia «Europako aberatsena» dela gogorarazi zuen Arrizabalagak.

Hasieran, kobazulo honetako lanek lau urte iraungo zutela uste izan bazuten ere, jada, 26 urte luze daramate zeregin horretan eta dagoeneko 7,5 metroko sakoneran egin dituzte indusketa lanak. Arrizabalagaren ustetan, «hiru urte gehiago» egongo dira lan egiten, hala ere, denbora zehaztea ez da erraza, ez baitakite zer aurkituko duten.

Iruña-Veleiako aztarnategia zabalduko dute asteburuan

Becerro Bengoak dokumentatu zuen monasterioaren aztarnak ikusi ahalko dira lehen aldiz.

EITB.com, 28/06/2012 16:42:00

Bideoa Iruña Veleiako aztarnategi erromatarrean bisita gidatuak

Iruña-Veleiako aztarnategi erromatarra zabalduko dute asteburu honetan. Bertan egindako indusketek agerian utzi dituzte hainbat mendetan ezkutuan egon diren aztarnak. Horien artean, Becerro Bengoak dokumentatu zuen monasterioaren aztarnak. Jerusalem, Rodas eta Maltako San Joanen monasterioa izandakoa.

Bisita gidatuak Iruña-Veleiako hiria babesten zuen harresian hasten dira. III. mendean eginikoa da eta 11 hektareako azalera mugatzen zuen. Bisitariek harresia ukitu eta inskripzioak hurbiletik ikusi ahal izango dute.

Ibilbidean, hiriaren barruan murgilduko da bisitaria, eta mosaikoak, etxeak, ur-zuloak eta tenpluak ikusi ahalko ditu, eta baso erraldoi baten erdian, orain arte egin duten azken aurkikuntza: XIV. mendeko monasterioaren aztarnak.

 

Albisteak (1)

• XIV. mendeko komentu bat aurkitu dute Iruña-Veleian